Het is belangrijk dat de verpleegkundige terugkomt voor de ‘directe zorg aan het bed in de ouderenzorg’. Niet om de verzorgenden te vervangen, maar om met hen samen werken en te zorgen voor kwaliteit en deskundigheid.

Dit zei hoogleraar ‘verpleging en verzorging in de laatste levensfase’ Anneke Francke afgelopen vrijdag in haar oratie over de verzorgde laatste levensfase. Francke is bijzonder hoogleraar aan VU medisch centrum en programmaleider Verpleging en Verzorging bij het NIVEL.

Verpleegkundige heeft deskundigheid
‘Je mag van de HBO-opgeleide verpleegkundigen verwachten dat ze inzichten uit onderzoek weten te vertalen naar de praktijk. De extra medewerkers die het regeerakkoord belooft, zullen de werkdruk verlichten, maar bieden nog geen waarborg voor een betere kwaliteit. Daarvoor is ook nodig dat die extra medewerkers de juiste deskundigheid en houding hebben’, aldus Francke.

Meer waardering voor personeel
Francke vindt ook moet er meer waardering komen voor het personeel. ‘Hoe moeilijk het is om voor kwetsbare ouderen te zorgen, wordt onderschat. Ouderen, zoals mensen met dementie, hebben vaak allerlei bijkomende lichamelijke en psychische problemen.’

Kwaliteit van zorg in stervensfase
In haar oratie stelde Francke dat zorg in de stervensfase van goede kwaliteit is in Nederland. ‘Hoe dichter bij het sterven: hoe groter de kans dat de kwaliteit van zorg goed is. Verpleegkundigen en verzorgenden vinden dat juist in die fase de zorg nooit onder de maat mag zijn. Patiënten krijgen veel aandacht, een rustige kamer en naaste familie mag komen zo vaak zij wil. Dit hangt samen met professionele en persoonlijke visies op waardig sterven en goed afscheid nemen van het leven.’

Zorg voor terminale patiënten
Zorgverleners vinden de kwaliteit van zorg voor terminale patiënten vaak beter dan de kwaliteit van zorg in het algemeen, constateert Francke. ‘Bij kwetsbare ouderen bij wie het overlijden verder weg is, zijn de randvoorwaarden voor goede zorg vaak minder. Bijvoorbeeld door de werkdruk.’

Bron: Nivel / Nursing

Toekomstige verpleegkundigen moeten erop voorbereid zijn dat 75 procent van het werk ouderenzorg zal zijn. Dat zei prof. dr. Marieke Schuurmans, lector ouderenzorg bij Hogeschool Utrecht (HU) op het 4th European Nursing Congress.

 Het Kenniscentrum Innovatie van Zorgverlening organiseerde tijdens het congres een symposium over functiebehoud: het zelfstandig kunnen blijven functioneren van de ouder wordende mens. Er lopen vier onderzoeken rond dit thema.

Marieke Schuurmans: “Mensen willen graag zo lang mogelijk zelfstandig  leven, ook als ze ouder worden. Daarom doen we onderzoek naar het voorkomen van functieverlies. We doen bijvoorbeeld een studie naar het effect van ziekenhuisopnamen. Bij oudere mensen hebben die vaak een drastisch en moeilijk herstelbaar functieverlies tot gevolg. We onderzoeken hoe we dat kunnen voorkomen. Zelfstandigheid is niet alleen goed voor het welzijn van mensen, maar ook voor vermindering van de zorgvraag.”

Het voorbereiden van toekomstige verpleegkundigen op het toenemende aandeel van ouderenzorg in het beroep is ook heel belangrijk volgens Schuurmans: “Ik zie dat studenten weinig interesse hebben in ouderen. Maar door hun blik te veranderen, kunnen we ze enthousiasmeren. Door ouderen niet als een bron van problemen te zien, niet alleen te focussen op de ziekten en beperkingen. Maar juist ook door te kijken naar de mogelijkheden van mensen, kunnen studenten en ouderen samen bijdragen aan nieuwe ideeën en oplossingen.”

Uit: BijZijn

Bewoners van verpleeghuizen eten meer en voelen zich prettiger als ze een aangepaste maaltijd krijgen. Hierdoor komen bewoners in gewicht aan en is de verwachting dat ze in de toekomst minder dure dieetproducten nodig hebben. Minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft deze onderzoeksresultaten gisteren in Veghel bekendgemaakt.

Appelmoes

Ondervoeding is in de ouderenzorg een groot probleem dat leidt tot meer zorgkosten. In de locaties Watersteeg in Veghel en Vita Nova in Oss van zorginstelling BrabantZorg hebben 68 deelnemers tussen 17 mei en 8 augustus meegedaan aan een onderzoek. In Veghel hebben de bewoners een ruimer assortiment maaltijden aangeboden gekregen. Met smaakvolle biologische producten, een optimale maaltijdpresentatie en een goede ondersteuning aan tafel door het personeel. Voor de controlegroep in Oss veranderde er niets. In Veghel werd 32 procent meer groenten, 29 procent meer zetmeel en 76 procent meer appelmoes gegeten.

Aankomen

Volgens de onderzoekers is sprake van een duidelijke trend, waarbij de bewoners in Veghel een halve kilo aankwamen en die in Oss gemiddeld een halve kilo gewicht verloren. Op jaarbasis kan dat een verschil van 6 à 7 kilo zijn. Hierdoor is niet alleen geen sprake meer van gewichtsverlies, maar komen mensen zelfs in gewicht aan, waardoor ze in de toekomst waarschijnlijk minder dure dieetproducten nodig hebben, zo verwachten de onderzoekers. De verwachting is dat de besparingen op dieetproducten groter zijn dan de meerkosten van de aangepaste maaltijd. Hoeveel precies is, vanwege de korte duur van de proef, niet te zeggen.

Vervolg

Het pilot-onderzoek is gefinancierd door het ministerie van LNV en opgezet samen met het ministerie van VWS. Het wetenschappelijke gedeelte van het onderzoek is uitgevoerd door Wageningen UR Food & Biobased Research. Minister Verburg toonde zich vanmiddag enthousiast over de resultaten en zegde een vervolgonderzoek toe, dat ze samen met het ministerie van VWS wil laten uitvoeren.

Uit: Zorgvisie

Het nieuwe kabinet heeft goede voornemens met de zorg. Een goed voorbeeld hiervan is dat het kabinet een proef wil starten met ‘regelarme’ zorginstellingen. ‘De verpleging en verzorging moeten hun vak terug krijgen zonder overbodige administratieve belasting.’ De toegenomen bureaucratie is al jaren een doorn in het oog van zorgverleners. Er zal eerst gekeken worden welke regels in de zorg afgeschaft zouden kunnen worden en waarvan twijfel is over de noodzaak.

Voor de ouderenzorg wordt 1 miljard vrijgemaakt en de zorgzwaartepakketten worden kostendekkend gemaakt. Hierdoor kunnen 12.000 extra mensen aan de slag in de ouderenzorg. Ook zal er een kwaliteitsinstituut worden opgericht, dat instellingen in de ouderenzorg gaat ondersteunen met het invoeren van bewezen goede voorbeelden. Bijvoorbeeld op het gebied van decubitus en ondervoeding.

Het kabinet-Rutte-Verhagen trekt bijna 1 miljard euro uit voor een betere ouderenzorg. Instellingen moeten meer financiële ruimte krijgen, waardoor 12.000 extra medewerkers aan de slag kunnen in de verzorging van ouderen en gehandicapten.

De zorginstellingen moeten kleiner worden. Dat is beter voor de te leveren zorg en zo zou er effectiever en tegen lagere kosten kunnen worden gewerkt. In het donderdag gepresenteerde gedoogakkoord wordt de strijd aangebonden met grote instelllingen. ‘Het ontstaan van grote zorggiganten wordt teruggedrongen, onder meer via een speciale fusietoets waarbij ook de geleverde zorg wordt beoordeeld.

Zorgtoeslag

In de langdurige zorg (AWBZ) komt een scheiding tussen wonen en zorg. De eigen bijdrage gaat omlaag en bewoners voor wie de woontoeslag te hoog is, kunnen zorgtoeslag krijgen.

In verzorgings- en verpleeghuizen is vaak weinig aandacht voor de stem van ouderen. Daardoor gaat de kwaliteit van de zorg achteruit. Dat stelt Prof. dr. Abma, hoogleraar cliëntenparticipatie in de ouderenzorg. Zij ontwikkelde een model om ouderen meer te betrekken bij het zorgbeleid. Abma prestenteert het model donderdag tijdens haar oratie.

Wanneer ouderen naar een verpleeghuis verhuizen, ligt depersonalisering op de loer, stelt Abma. ‘Vaak moeten zij een groot deel van hun eigendommen afstaan. Ze komen in een regime terecht van opstaan, wassen, eten en slapen. Ook wonen ze ineens met een groep mensen die ze niet zelf uitkiezen. Dan is het moeilijk om de eigen identiteit te behouden.’

Domme minsken
Abma maakte dit mee toen haar oudoom ‘Omke Teake’ naar een verzorgingshuis moest. Omke voerde graag een verstandig gesprek, maar vond zijn medebewoners maar oppervlakkig, zo omschrijft Abma haar oudoom. “Dat binne domme minsken”, zei de Friese Teake dan. ‘De verzorging stond hem ook al niet aan. Waar hij zich vooral aan stoorde, was dat zij zonder te kloppen zomaar binnenliepen.’

Leuzen
Sommige ouderen rebelleren als de zorg naar hun mening niet goed is, legt Abma uit. Zoals Omke Teake. Hij maakte spandoeken met leuzen als ‘Vriendelijkheid begint met kloppen’. Maar niet alle ouderen spreken hun onvrede uit. ‘Velen lijden in stilte, want zij vinden het moeilijk om klachten onder woorden te brengen. Ze denken dat er toch niets mee wordt gedaan. Of ze willen niemand voor het hoofd stoten en vinden dat je nu eenmaal niet klaagt over bijvoorbeeld een slechte maaltijd.’

Koffiegesprek
Abma ontwikkelde een dialogisch model om ouderen een stem te geven in de zorg die zij ontvangen. Volgens het model is het eerst zaak om low profile tijdens een koffiegesprek een onderwerp aan te snijden om te horen wat er speelt onder de bewoners. ‘Dan blijkt soms dat meerdere bewoners met een klacht zitten. Als je ze met elkaar verbindt, krijgen ze meer vertrouwen in hun eigen oordeel. Daardoor voelen ze zich gesterkt en geloofwaardiger naar de verzorging. Deelnemen in de cliëntenraad vinden ze te belastend, maar bewoners zijn vaak wel te porren voor een koffiegesprek.’

Maaltijden
De volgende stap is het uiten van de klacht naar de organisatie, en vervolgens nagaan of er een oplossing is te vinden. Al met al is dat niet binnen een week geregeld. ‘Het gaat om een langdurig proces en dat vraagt om begeleiding. Bij een pilotproject waarbij bewoners de maaltijden niet lekker vonden, duurde het wel driekwart jaar om de klacht te formuleren en een structurele oplossing te vinden.’ 

Rompslomp
Het gebrek aan aandacht voor de stem van ouderen is het gevolg van zorgverschraling, weet Abma. Dat heeft niets met onwil van verzorgenden te maken, stelt ze. ‘Zij hebben het hart op de goede plek. De papieren rompslomp en de bezuinigingen zorgen ervoor dat zij zoveel mogelijk handelingen in zo weinig mogelijk tijd moeten verrichten. Waardoor het soms moeilijk is om te kloppen voordat je een kamer binnengaat.’ Toch is het volgens Abma goed om te reflecteren op het eigen handelen, te blijven kijken wat er beter kan en vooral in gesprek te gaan met de cliënt en goed te luisteren.

Prof. dr. Tineke Abma houdt haar oratie over cliëntenparticipatie in de ouderenzorg op donderdag 8 september. Abma bekleedt de leerstoel voor Zorgverbetering en Cliëntparticipatie, ingesteld door Stichting Mosae Zorggroep, Maastricht.

Uit: Zorg en Welzijn

Steeds meer zorgverleners kiezen voor een zelfstandige status en worden ZZP-er (zelfstandige zonder personeel). Ze treden uit dienstverband en bieden hun diensten vervolgens als zelfstandige aan. Dit vergt moed en lef. Een veel gehoorde reden voor deze stap is de bureaucratie en gebrek aan kwaliteit in zorginstellingen waar men werkt. ZZP-ers in de zorg tonen een stuk ondernemerschap en hebben een grote motivatie.  Uit ervaring kan ik zeggen dat zelfstandige zorgverleners zeer flexibel en gemotiveerd zijn en een hoge kwaliteit bieden. Met andere woorden: ze zijn waardevol voor de zorg.

Toch wordt dit door diverse organisaties (o.a. Actiz en CNV) niet herkend en erkend. Met deels onjuiste argumenten worden ZZP-ers ofwel het fenomeen ZZP negatief bejegend. Actiz weert ZZP-ers uit de (thuis)zorginstellingen en CNV kwalificeert ZZP-ers in ziekenhuizen als te duur en te lage kwaliteit. En dit terwijl de instellingen en ziekenhuizen niet zonder deze zelfstandigen kunnen en hen al lang omarmd hebben. Er wordt totaal voorbijgegaan aan de voordelen van deze vakmensen: flexibel, geen ziekteverzuim, gemotiveerd en goede kwaliteit. Kwalificaties die efficiency en rentabiliteit verhogen.

Wellicht zal de praktijk het gelijk van de ZZP-er als waardevolle kracht tonen. Want het fenomeen ZZP biedt vele voordelen en is niet meer weg te denken. Wenselijk gaan organisaties die vasthouden aan oude structuren zich inspannen deze voordelen te zien.

Wanneer een ouder door ziekte of een beperking niet meer alles zelf kan, wordt een beroep op kinderen en hulpverlenende instanties gedaan. Het inzetten van hulp en zorg gaat niet altijd vanzelf. Erkenning van de behoefte aan, de acceptatie van en de soort en vorm van hulp en/of zorg verdient een goede begeleiding.

 Wanneer kinderen zelf -een deel van- de hulp aan ouders geven is een goede planning belangrijk. De volgende tips uit ‘Mijn Ouders Ouder’ kunnen daarbij van pas komen.

 Praktische tips bij de organisatie van hulp voor ouders in de thuissituatie:

 -         betrek uw ouder zoveel als mogelijk bij de beslissing rondom de hulp

 -         schat in of u de te verlenen hulp fysiek en/of emotioneel aankunt

 -         schat in of u de periode van de te verlenen hulp aankunt

 -         probeer zoveel mogelijk de taken te verdelen met

1. familie
2. vrienden, kennissen, buren
3. vrijwilligers

 -         benoem 1 coördinator die taken, tijden en personen op elkaar afstemt

 -         regel in de familie 1 aanspreekpunt voor alle medische zaken, 1 aanspreekpunt voor alle administratieve/financiële zaken en  1 aanspreekpunt voor alle huishoudelijke zaken en sociale activiteiten

 -         maak een rooster met de taken, tijden en personen, die iedereen vervolgens in zijn bezit heeft

 -         maak duidelijke afspraken met uw ouder(s) wat u wanneer doet

 -         wanneer de relatie tussen uw ouder en u niet (meer) optimaal is, handel dan uit respect of uit verantwoordelijkheid

 -         houd rekening met het feit dat uw ouder door een ziekte van karakter kan veranderen

 -         maak goede en duidelijk afspraken met naaste familie ter voorkoming van onenigheid

 -         wanneer er toch onenigheid ontstaat of al bestaat, handel dan naar eigen goeddunken met respect voor uw ouder; laat u zich niet door negatieve invloeden van de wijs brengen

 -         laat u zich door deskundigen adviseren bij taken die voor u nieuw en ingewikkeld zijn; er worden diverse cursussen, op het gebied van verzorging van ouderen, gegeven door onder andere de Thuiszorg en patiëntenorganisaties

 -         houd in een ‘zorgdossier’ de gebeurtenissen en afspraken bij; onder andere een medicijnenlijst

 -         houd in de gaten wanneer de hulpvraag gaat toenemen en anticipeer op de te verwachten nieuwe hulptaken

 -         maak waar mogelijk gebruik van externe hulp, om het voor u zelf zo lang mogelijk vol te houden

 -         maak gebruik van externe hulp bij taken die u liever zelf niet doet; bijvoorbeeld intieme verzorging

 -         zorg voor eigen ontspanning bij intensieve hulp en zorg

 -         zorg voor goede afspraken met uw eigen gezin bij intensieve hulp en zorg

Sinds kort is er een nieuwe, gratis online applicatie voor mantelzorgers. Het heet helpjemee.nl en is bedoeld voor iedereen die een oudere, (chronisch) zieke of gehandicapte helpt.

Nederland telt ongeveer 2 miljoen mantelzorgers. De ervaring leert dat het veel tijd en moeite kost om alle hulp rondom de zorgvrager te regelen. Iemand vragen om mee te helpen kost tijd, maar vaak is er ook een drempel om aan een ander hulp te vragen. Met als gevolg dat de mantelzorger het uiteindelijk toch weer zelf doet.

Helpjemee wil het regelen van deze zaken makkelijker maken. Op www.helpjemee.nl kan iedereen een eigen online agenda maken. Vervolgens kan de mantelzorger, of de zorgvrager zelf, helpers uitnodigen (familie, vrienden, buren, collega’s of vrijwilligers). Ook zij krijgen dan inzicht in de agenda van de zorgvrager en kunnen op deze manier allerlei taken makkelijk oppakken. Je bepaalt dus zelf welke taken je wilt oppakken en wanneer. Elkaar helpen wordt op deze manier heel vanzelfsprekend. Ook is het mogelijk om onderling berichten uit te wisselen en kun je een gratis SMS als herinnering ontvangen als je een taak hebt opgepakt. (bron: verpleging&verzorging.nl)

Patiënten die in een zorginstelling verblijven zijn afhankelijk van alle bij de zorg betrokkenen. Dit schept verplichtingen voor alle zorgdisciplines ten aanzien van het bewaken van ‘de vrijheid’ van de patiënt. Waarin kan de patiënt zelf beslissen en op welk moment dien ik voor hem te beslissen. Het respecteren van de autonomie van de patiënt schept nogal al eens dilemma’s.  Wel of niet de Zweedse band, de deur op slot of een sederende medicatie?

 In Trouw zegt Guy Widdershoven, hoogleraar medische ethiek aan het VU medisch centrum, dat verpleegkundigen soms doorslaan in het respect voor de autonomie van de patiënten. De toename van het respect voor de autonomie is een prima zaak, omdat veel zorgverleners de patiënt hierdoor meer als mens zijn gaan zien. Anderzijds vraagt het continue afwegen van het belang van de autonomie tegenover de gezondheid en/of veiligheid van de patiënt om voldoende deskundigheid.

 Aan die deskundigheid ontbreekt het nogal eens in verpleeg- en verzorgingshuizen. Soms is er op momenten zelfs geen enkele verpleegkundige op een afdeling aanwezig. De leiding van de instelling is hiervoor uiteindelijk verantwoordelijk. Evenals voor het beleid dat de grenzen van de autonomie bepaalt en waarmee zorgverleners hun werk kunnen uitvoeren.