Betere zorg, grotere tevredenheid bij kwetsbare ouderen en uitdagender werk voor wijkverpleegkundigen tegen dezelfde of minder kosten. Dat zijn de uitkomsten van de proeftuinen ‘Versterken van verpleging thuis’.

De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) en de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) boden begin deze week staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten het eindrapport van het project aan.

Het rapport geeft de ervaringen weer uit elf proeftuinen van het samenwerkingsproject van V&VN en de NPCF. De aanpak in de proeftuinen geeft antwoord op de vraag hoe de wijkverpleegkundige en haar team ruimte kunnen krijgen voor de zorg aan kwetsbare ouderen. De wijkverpleegkundige is daarin schakel tussen huisarts, thuiszorg en welzijn. Uitgangspunt is een model waarbij wijkverpleging als basisvoorziening wordt ingezet.

Beschikbaar en toegankelijk
In het afgelopen jaar kregen wijkverpleegkundigen in de proeftuinen de ruimte om de indicatie naast zich neer te leggen. Op basis van hun professionele blik konden zij in overleg met de kwetsbare oudere zélf de zorgvraag in volle breedte (zorg, wonen en welzijn) vaststellen. De deelnemende ouderen ervaren meer afstemming en versterking van zelfredzaamheid. Ze voelen zich veilig, omdat ze terug kunnen vallen op de wijkverpleegkundige. De wijkverpleegkundigen vinden hun werk uitdagender omdat ze meer ruimte ervaren om hun professie te kunnen uitvoeren. Ondanks het feit dat de wijkverpleegkundigen zelf de zorg bepaalden, bleven ze binnen de financiële kaders. De beschikbaarheid en de toegankelijkheid van wijkverpleging nam toe.

Een opvallend resultaat van deze werkwijze is de verschuiving van intramurale zorg naar zorg thuis. Voor veel ouderen is het thuis kunnen blijven wonen een belangrijk doel van de zorg, zo constateren de onderzoekers. Dit levert onder meer financiële voordelen op.

Medewerking zorgverzekeraars
Menzis, Uvit en Zorg en Zekerheid hebben meegewerkt om de proeftuinen mogelijk te maken door binnen het project toestemming te geven aan de wijkverpleegkundigen om de indicatie naast zich neer te leggen. Namens Zorgverzekeraars Nederland was Mirjam Maasdam, beleidsadviseur Zorg, bij het project betrokken. “Een belangrijke ontwikkeling naar de toekomst toe is het vormgeven van basiszorg in de buurt. Deze proeftuinen maken duidelijk dat op een soms verbluffend eenvoudige wijze al veel bereikt kan worden voor de thuiswonende kwetsbare oudere.”

Bron: Zorgportaal

Investeren in gezond en actief ouder worden, ook wel healthy ageing, kan aanzienlijke maatschappelijke en economische voordelen opleveren. Dat stelt onderzoeker Marc Pomp in het rapport ‘Gezond en actief ouder worden’ in opdracht van het UMC Groningen.

Healthy ageing draait niet alleen om het voorkomen van ziekte, maar ook om het eerder opsporen en behandelen van ziekten en door de impact van ziekten te verkleinen.

Investering
Investeren in healthy ageing draagt bij aan extra arbeidsparticipatie. Dit kan volgens de berekeningen oplopen tot ruim 150.000 personen in 2050. Daarnaast zouden de zorguitgaven in 2050 niet stijgen tot 24 procent van het bruto binnenlands product (BBP), zoals becijferd in de meer conservatieve berekeningen van het Centraal Plan Bureau (CPB), maar wel eens beperkt kunnen blijven tot 18 procent.

Uitdaging
“De maatschappelijke baten van investeringen in healthy ageing zijn enorm en rechtvaardigen ambitieuze investeringen”, stelt UMCG-bestuurslid Frans Jaspers. “Het huidige topsectorenbeleid is onvoldoende afgestemd op de agenda van de Europese Commissie, waarin healthy ageing, naast energie en klimaat, een van de prioriteiten is. Daarom streven wij naar een nationaal programma waarin alle healthy ageing-inspanningen van universiteiten, universitaire medische centra en het bedrijfsleven samenkomen en dat aansluit bij het beleid van de EU. Het onderzoek van Marc Pomp ondersteunt het belang van investeren in healthy aging en we hopen dat het anderen inspireert met ons samen te werken aan de grootste uitdaging van de 21e eeuw: gezond en actief ouder worden.”

Onderzoek
Pomp heeft voor verschillende vormen van preventie de maatschappelijke baten van de toepassing van kennis over healthy ageing vergeleken met een basisscenario waarin niet is geïnvesteerd in de ontwikkeling van deze kennis. Hierbij maakt hij gebruik van een model dat voor de Nederlandse bevolking boven de vijftig jaar uit verschillende gezaghebbende bronnen gegevens combineert over demografie, kwaliteit van leven, arbeidsparticipatie, zorguitgaven en trends in de macro-economie en de kosten van de gezondheidszorg. Het model is zo opgezet dat het rekening houdt met eventuele extra zorgkosten in gewonnen levensjaren. Het is voor het eerst dat er zo breed onderzoek is gedaan naar de maatschappelijke baten van investeringen in preventie en waarbij baten, zoals extra arbeidsparticipatie, minder verzuim en economische groei, in beschouwing zijn genomen.

Bron: Zorgvisie

Ouderen zijn het nieuwe kapitaal, als ondernemer, werknemer, vrijwilliger, coach en mantelzorger. Met een groei van vijftien procent nu naar dertig procent 60-plussers in 2030, is maatschappelijke inzet van ouderen onontbeerlijk. Maar dan moet de maatschappij ouderen hun eigenwaarde wel teruggeven. Als we dit kapitaal willen verzilveren zal de beeldvorming over ouderen positief moeten worden bijgesteld.

Ouderdom en ouder worden hebben nog steeds een negatief imago. Was vroeger iemand boven de 65 oud, nu worden 50-plussers al tot de senioren gerekend. Op de arbeidsmarkt kom je boven de vijftig maar moeilijk aan de slag, terwijl op de werkvloer 40-plussers al gediscrimineerd worden vanwege hun leeftijd.
Beate van der Heijden, hoogleraar Bedrijfskunde RUN, concludeert uit haar onderzoek ‘dat in sterke mate sprake is van negatieve beeldvorming van oudere werknemers. Ondanks dat ze goed functioneren, worden ze door hun leidinggevenden als minder flexibel en minder ambitieus beoordeeld, vaak al vanaf veertig jaar. Met deze onterechte aanname worden doorgroeimogelijkheden geblokkeerd, terwijl zij nog tot 25 jaar voor de boeg hebben. Dat idee zit tussen de oren van veel chefs, vooral als zij zelf jonger zijn dan de 40-plussers’.

Uit onderzoek naar vitaliteit onder 50-plussers door marktonderzoekbureau Winkle komt naar voren dat ouderen zich niet minder vitaal voelen dan jongeren, soms zelfs vitaler. Maar zij voelen zich niet als zodanig erkend. Van de ondervraagden vindt slechts twaalf procent dat zij daarover positief worden bejegend. De helft begrijpt niet waarom zij opeens senior wordt genoemd, want zo voelen zij zich niet. Veel ouderen voelen zich beoordeeld op hun leeftijd en niet op hun mate van gezondheid, vitaliteit en persoonlijkheid. Dertig procent vindt ook nog eens dat in de media negatieve beeldvorming over hun vitaliteit wordt gecreëerd.

We moeten af van het denken en plaatsen in ‘leeftijd’. Waar de een op haar 15e de wereld rondzeilt of op zijn 16e een webwinkel runt, traint Foppe de Haan (1943) nog volop en is Cor Boonstra (1938) een energiek ondernemer. Competenties, die moeten het uitgangspunt zijn. En ouderen hebben competenties. Zij kunnen beter omgaan met emoties en een bemiddelende rol spelen waar die uit de hand lopen. Zij zijn beter in staat tot het oplossen van intermenselijke conflicten en problemen dan jongeren. En zij hebben meer aandacht voor de zachte waarden: aandacht en zorg. Deze immateriële bijdragen kunnen het sociale leven versterken en de verdraagzaamheid en veiligheid in de samenleving bevorderen. Hun wijsheid, kennis en ervaring verdienen een plek in onze maatschappij. Zonder hun inzet staat de maatschappij stil. Nu maar nog meer straks, als het percentage 60-plussers is verdubbeld. Daarom moeten we ze niet afschrijven, maar waarderen. Als we dat als samenleving willen zien, wordt vergrijzing ook verzilvering.

Meer over dit onderwerp in ‘Het Nieuwe Oud’
www.hetnieuweoud.nl

‘Als je ouder wilt worden, moet je ook dingen doen die je niet leuk vindt’, stelt Otto baron van Verschuer in zijn levensverhaal in het nieuw verschenen boek ‘Het Nieuwe Oud – wat ouder worden boeiend maakt’. Accepteren dat je ouder wordt is daarvan onderdeel. Maar goed oud worden komt niet vanzelf, het vergt enige investering en aanpassing. Actief blijven is een belangrijk onderdeel van goed oud worden.

Actief zijn
Op een prettige manier ouder worden begint met een goede gezondheid. Die bouw je al op tijdens je leven en wordt gestimuleerd door lichamelijk, geestelijk en sociaal actief te blijven. Gezonde voeding en voldoende beweging dragen daaraan bij. De Nederlandse Norm Gezond Bewegen is voor volwassenen een half uur matig tot intensief bewegen per dag. Dat kan onder andere door fietsen, tuinieren, sporten of nordic walking. Het heeft een positieve invloed op alle lichaamsfuncties, zowel de geestelijke als lichamelijke. De kans op ziekten, zoals hart- en vaatziekten en dementie, vermindert. Bij voldoende beweging neemt de kans op kanker bij ouderen af met 50 procent. Sporten geeft lichamelijke en geestelijke gezondheidswinst. En het is beter een goede conditie te hebben met een randje vet, dan mager en moe te zijn.

Geestelijk actief zijn is ook goed tegen de vermindering van kennis-functies. Mits gestimuleerd door geestelijke activiteiten, ontwikkelen de hersenen zich tot op hoge leeftijd. Dat kan op vele manieren. Alleen – door lezen, puzzelen en studeren – of in groepsverband – door bijvoorbeeld een cursus te volgen of deelname aan een lees- of kaartclub. Door de hersenen te stimuleren met nieuwe informatie en nieuwe ervaringen, groeien ze. Net als spieren lichamelijke oefening willen, hebben hersenen geestelijke oefening nodig.

Het sociaal-productief actief zijn draagt ook bij aan gezondheid en welzijn. Ouder worden betekent stukje bij beetje verlies van sociale contacten. Sociaal actief zijn compenseert dit en daarbij geeft het waardering iets voor de samenleving en een ander te kunnen betekenen. Maar daarvoor moet iemand dus wel iets ondernemen. Bijkomend voordeel is dat een sociaal netwerk vrienden en kennissen oplevert die op hogere leeftijd meer dan ooit waardevol zijn in wederzijdse zorg en aandacht.

Tekst uit: Het Nieuwe Oud – wat ouder worden boeiend maakt.
Auteurs: Dick Kits en Hedda Schut.
www.hetnieuweoud.nl

Er zijn al jaren personeelstekorten in de zorg. Gezien de vergrijzing zal dit probleem de komende jaren alleen maar groter worden. Wie zorgt er later voor je als je oud en hulpbehoevend bent? En wat houdt die zorg in? Naar aanleiding van het tweeluik Voor de leeuwen over een bejaardenhuis gerund door ROC-leerlingen (Julia von Graevenitz, NCRV, 12 en 19 september op Nederland 2) zendt Holland Doc 24 een week lang uiteenlopende documentaires uit over de verzorging van ouderen.

Gerrit van Elst laat in de documentaire Ik en mijn ouders, mijn ouders en ik (VPRO, 2005) zien hoe de relatie met zijn ouders is veranderd sinds zij oud en afhankelijk zijn en in een verzorgingstehuis wonen. Hij gebruikt daarin beelden uit een eerdere film waarin zij bezwaar maakten tegen zijn keuze voor de filmacademie en Amsterdam. Uitzending: 17 sept om 21.00 uur

De zorgfabriek (HUMAN, 2009) van Kim Brand is een prachtige illustratie van de huidige meetbaarheid- en afrekencultuur in de zorg. Bliepjes, chipcards en een ingenieus computersysteem moeten ervoor zorgen dat het personeel in een verzorgingstehuis geen minuut meer besteedt dan begroot aan de verschillende taken zoals wassen en helpen plassen. Uitzending: 23 sept om 21.00 uur

In Van later zorg (Claire Pijman en Piet Oomes, IKON, 2009) komt de bejaarde moeder van filmmaakster Claire Pijman bij haar in de straat wonen, zodat Pijman zelf voor haar kan zorgen. Maar Pijman heeft ook nog haar werk en gezin. Naarmate het slechter gaat met haar moeder, wordt het moeilijker voor de filmmaakster om vol te houden dat zij dit aankan. Uitzending: 18 sept om 21.00 uur

In Waar laten we onze opa’s en oma’s (Saskia Diesing en Jorien van Nes, VPRO, 2004) wordt een onconventionele oplossing voor het probleem van de stijgende zorgkosten voor ouderen gepresenteerd: mensen die oud en hulpbehoevend zijn worden naar een lagelonenland getransporteerd, in dit geval Gambia. Uitzending: 19 sept om 21.00 uur

Voor de ZEMBLA-aflevering Wie verschoont moeder (Nicolien Herblot, VARA, 2008) hielden familieleden van verpleeghuisbewoners dagboeken bij en maakten video- en foto-opnames. Veel ouderen blijken geen dag zonder de zorg van hun kinderen of partner te kunnen, omdat ze anders te lang in poepluiers zitten of niet genoeg eten en drinken binnen krijgen.

In de Tegenlicht-uitzending Normen en bejaarden (VPRO, 2005) laat regisseur Eugène Paashuis zien wat de gevolgen zijn van de uit overheidsbeleid voortvloeiende bezuinigingen voor verpleeghuis Weidesteyn in Hoogeveen. Betrokkenheid, beroepstrots en veerkracht van het personeel maken dat het allemaal nog nèt goed gaat. Uitzending: 21 sept om 21.00 uur

Het genoemde tweeluik Voor de leeuwen wordt dinsdag 20 september (deel 1) en donderdag 22 september (deel 2) om 21.00 uur uitgezonden.

Later als ik oud ben
Van zaterdag 17 tot en met vrijdag 23 september 2011.
Iedere dag om 21.00 uur een topdocumentaire.
Kijk voor alle de uitzendtijden op: www.hollanddoc.nl/live

Nederlandse verpleeghuizen kampen met een groot tekort aan gespecialiseerde artsen. Daardoor worden lang niet alle ouderen goed behandeld en worden ziektes en aandoeningen veel te laat ontdekt.
Veel jongeren willen niet meer de ouderengeneeskunde in, stelt Frank Hoek van koepelorganisatie Soon. ‘De meeste studenten geneeskunde willen tegenwoordig heroïsche dingen doen, jonge mensen redden. Ouderen helpen past niet in dat plaatje.’

Lager salaris
Ook de salarissen liggen een stuk lager: een huisarts verdient jaarlijks een ton, een specialist ouderengeneeskunde de helft. Door de vergrijzing bestaat juist een toenemende behoefte aan zorg. Daarom laten veel instellingen voor ouderenzorg de medische zorg nu over aan huis- en basisartsen.

‘Dat kan gevaarlijk zijn’, zegt Frank Roos van beroepsvereniging Verenso in het AD. ‘Zij zijn niet deskundig genoeg en ontdekken bepaalde ziektes of aandoeningen mogelijk te laat.’

180 artsen te weinig
Nederland telt 350 verpleeghuizen en 1500 specialisten ouderengeneeskunde, die tot voor kort verpleeghuisartsen werden genoemd. Op dit moment zijn er 180 verpleeghuisartsen te weinig. De opleiding tot medisch specialist ouderengeneeskunde is weinig populair; in plaats van de benodigde 327 studenten tellen de opleidingen er dit jaar 220.

‘Juist specialisten ouderengeneeskunde betekenen veel voor bewoners van verpleeghuizen’, stelt Hoek. ‘Zij weten veel meer van ziektes en aandoeningen bij ouderen dan huis- en basisartsen.’

Bron: AD

‘Kernthema van goed ouder worden is mijns inziens iets voor iemand anders kunnen betekenen. Onze samenleving zorgt ervoor dat ouderen juist steeds verder in een isolement worden gedwongen. Ik vind dat een verkeerde ontwikkeling. Laatst was ik in een winkel waar een oudere dame me vroeg een brood voor haar te pakken. Het lag helemaal op het bovenste schap, maar het was wel het goedkope brood, en alleen dat kon zij betalen. Daarover wordt dus niet nagedacht. En onlangs is hier om de hoek ook het postkantoor gesloten, sinds mensheugenis een ontmoetingsplek voor ouderen. Nee, buurten veranderen niet altijd ten goede. We moeten niet alleen die supermarkt hebben waar je alles kunt krijgen, maar ook weer slagerijen, bakkers en groentewinkels. Het is nodig onze maatschappij anders in te gaan richten. We moeten veel meer gaan nadenken over een andere en betere fysieke omgeving en faciliteiten. In 2007 zat ik in een internationale denktank in Londen. Een prominente spreker noemde de vergrijzing een van de grootste mondiale uitdagingen, samen met de klimaatverandering. En dat realiseren we ons nog niet genoeg.’

Uit een interview met professor Dorly Deeg (VU Amsterdam), gepubliceerd in Het Nieuwe Oud.

Het boek Het Nieuwe Oud -wat ouder worden boeiend maakt- verschijnt 15 september 2011 bij Kroese Kits Uitgeverij.

Alleen mensen die recht hebben op een verblijf in een zorginstelling kunnen nog in aanmerking komen voor een PBG (persoonsgebonden budget). Op basis van een indicatie voor een zorginstelling kunnen zij ervoor kiezen zelf zorg in te kopen.

Kabinet Rutte is op 1 juni 2011 akkoord gegaan met het voorstel van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (VWS) om in te grijpen in de al maar stijgende kosten van het PGB. Met deze maatregel gaat men terug naar af en wordt het PGB alleen nog ingezet voor mensen die langdurig intensief hulpbehoevend zijn. Een groep van ruim 13.000 mensen houden wel recht op een PGB, dat ook nog eens wordt verruimd met 5 procent. Dat zijn onder meer mensen in de kleinschalig opgezette Thomashuizen en mensen met ernstige Alzheimer. Mensen die geen PGB meer krijgen, vallen terug op zorg in natura (o.a. de reguliere thuiszorg).

Zonder ingrijpen zouden de uitgaven van nu 2,2 miljard euro stijgen naar 3 miljard euro. Volgens premier Rutte is dat niet vol te houden en wordt het PGB beperkt voor wie het echt nodig heeft. Een goed besluit van de regering. Met het stoppen van veel onbedoelde PGB uitkeringen, kan deze vorm van AWBZ vergoeding in stand gehouden worden.

‘De waardigheid van mensen met dementie berust uiteindelijk niet op een individueel persoonskenmerk (ook niet op het enkele feit dat zij uit mensen geboren zijn), maar op het gegeven dat zij deel uitmaken van de menselijke gemeenschap en er met hun persoonlijke geschiedenis onlosmakelijk in verweven zijn. Zij hebben hun leven in onze handen overgeleverd en vertrouwen er op dat we hen goed doen. Waardigheid realiseer je dan met elkaar’.

Filosoof en ethicus professor Frits de Lange’s bijzonder mooie slotzin in zijn reactie op recensies op zijn boek Waardigheid – Voor wie oud wil worden. Een belangrijk en inspirerend boek voor iedereen die geïnteresseerd is in waardig oud worden, voor zichzelf en voor en met anderen. Algemene menswaardigheid, sociale waardigheid, persoonlijke waardigheid en esthetische waardigheid zijn de vier waardigheidsdimensies die Frits de Lange helder beschrijft. Ook de waardigheid van mensen met dementie weet hij prachtig te duiden. 

 ISBN 9789088501098; uitgever SWP te Amsterdam.

De overheid wil dat de risicogroepen binnen de samenleving gezonder gaan leven zodat de zorgkosten afnemen. Fysiotherapeuten kunnen voor kwalitatief goed bewegen zorgdragen, zoals dit in de zorgstandaard Vasculair Risico Management van ons wordt gevraagd. Maar zorgverzekeraars zijn nauwelijks bereid hiervoor geld uit te trekken.

Zorgverzekeraars hebben van de overheid de opdracht gekregen om zowel de kwaliteit als de betaalbaarheid van de zorg te bewaken. Dit innovatieve proces kost geld dat door de zorgverzekeraars met moeite beschikbaar wordt gesteld. Zij blokkeren dit proces door de uitgaven voor de innovatie te beperken. Hierdoor komt de zorgverzekeraar in een spagaat tussen kiezen voor kwaliteit en betaalbaarheid van zorg.

Voor zorgverzekeraars is het voornaamste argument om geen geld aan fysiotherapeuten voor het onderdeel bewegen beschikbaar te stellen, het feit dat bewegen niet nadrukkelijk aan een beroepsgroep is voorbehouden. Wij als fysiotherapeuten zijn van mening dat juist door deze ruime omschrijving binnen de zorgstandaard en het bewust niet kiezen voor exclusiviteit ruimte ontstaat voor innovatie.

Geen geld
Wij willen er graag zorg voor dragen dat de kwaliteit van het onderdeel bewegen gewaarborgd blijft. Hiervoor zijn fysiotherapeuten nodig die de vertaalslag kunnen maken tussen de aandoening en de test en meetresultaten naar een beweegprogramma op maat.

In de praktijk worden wij als fysiotherapeuten geconfronteerd met zorgverzekeraars die voor deze innovatieve weg geen geld beschikbaar willen stellen. Hiermee blokkeren zij de doelstellingen van de overheid die hen de opdracht heeft gegeven om de kwaliteit van de zorg te bewaken.

Overheid moet keuze maken
Het is duidelijk dat de overheid een keuze moet maken tussen heldere omschrijvingen van het onderdeel bewegen in de zorgstandaarden of de invloed van de zorgverzekeraar zal moeten herzien. Om onze ideeën verder uit te werken zijn wij beschikbaar om daar met partners binnen Zorgverzekeraars Nederland en de overheid verder van gedachten over te wisselen. Nu bevinden wij ons in een impasse waar de zorgverleners elkaar wel vinden maar de zorgverzekeraar de verdere ontwikkeling belemmert. Een onwenselijke situatie, omdat dit de implementatie doet stagneren.

Dus resteert de vraag: wie neemt de uitdaging aan om op constructieve wijze dit probleem op te lossen?

FysioGroep Haaglanden – Arjen van Zon en Frits van Trigt

Uit: FD Select