De rechten van patiënten in zorginstellingen worden namelijk vastgelegd in een individueel zorgplan. Dat betekent dat vooraf wordt afgesproken welke handelingen verpleegkundigen en verzorgenden moeten uitvoeren. Het is de kern van de Beginselenwet zorg, waarmee de ministerraad heeft ingestemd, op voorstel van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (VWS).

‘De afspraken die de patiënt maakt met de instelling zullen voortaan leidend zijn’, stelde de staatssecretaris in een toelichting. Als voorbeeld noemde ze dat een patiënt die incontinent is, afspraken kan maken dat personeel na een belletje komt met washand en schone kleren.

Rechten van bewoners
Andere voorbeelden van rechten in de Beginselenwet zijn onder andere het recht op dagelijkse lichamelijke hygiëne, gezond en voldoende eten en drinken, een schone, verzorgde eigen kamer, een respectvolle bejegening, een zinvolle daginvulling, beweging en dagelijkse buitenlucht. Ook moet er de mogelijkheid zijn tot het beleven van godsdienst, levensovertuiging of seksuele geaardheid en aandacht voor ontwikkeling en ontplooiing.

Interne klachtenprocedure
Als een zorginstelling niet voldoet aan de afspraken, kan de patiënt een interne klachtenprocedure starten. Als dat niet afdoende is, kan de inspectie of de rechter worden ingeroepen.

Dialoog met patiënt
Het kabinet hoopt dat met deze wet het zorgplan daadwerkelijk op basis van dialoog tot stand komt. Als daarvoor onvoldoende tijd is, moet de leiding van een zorginstelling daarin verandering brengen.

 In Trouw zegt Guy Widdershoven, hoogleraar medische ethiek aan het VU medisch centrum, dat verpleegkundigen soms doorslaan in het respect voor de autonomie van de patiënten. De toename van het respect voor de autonomie is een prima zaak, omdat veel zorgverleners de patiënt hierdoor meer als mens zijn gaan zien. Anderzijds vraagt het continue afwegen van het belang van de autonomie tegenover de gezondheid en/of veiligheid van de patiënt om voldoende deskundigheid.

 Aan die deskundigheid ontbreekt het nogal eens in verpleeg- en verzorgingshuizen. Soms is er op momenten zelfs geen enkele verpleegkundige op een afdeling aanwezig. De leiding van de instelling is hiervoor uiteindelijk verantwoordelijk. Evenals voor het beleid dat de grenzen van de autonomie bepaalt en waarmee zorgverleners hun werk kunnen uitvoeren.

Toch zijn er instellingen die het goede voorbeeld geven. Tijdens een kokwedstrijd hebben twee koks  van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen de titel ‘Beste menu van de zorg 2010′ in ontvangst genomen. Daarmee versloegen zij acht andere zorginstellingen.

Patiënten herstellen sneller
Met een goede maaltijd eten patiënten beter en herstellen sneller na een operatie. Jelle Ferwerda, hoofd voeding van de Sint Maartenskliniek zegt: ‘De keuze uit lekkere, verse regionale producten draagt bij aan het welbevinden en een voorspoedig herstel. Daarom kiezen wij bewust voor verse en voedzame producten van bedrijven die dichtbij het ziekenhuis liggen. Zo zijn ze het meest vers en dus het gezondst!’