Lager salaris
Ook de salarissen liggen een stuk lager: een huisarts verdient jaarlijks een ton, een specialist ouderengeneeskunde de helft. Door de vergrijzing bestaat juist een toenemende behoefte aan zorg. Daarom laten veel instellingen voor ouderenzorg de medische zorg nu over aan huis- en basisartsen.

‘Dat kan gevaarlijk zijn’, zegt Frank Roos van beroepsvereniging Verenso in het AD. ‘Zij zijn niet deskundig genoeg en ontdekken bepaalde ziektes of aandoeningen mogelijk te laat.’

180 artsen te weinig
Nederland telt 350 verpleeghuizen en 1500 specialisten ouderengeneeskunde, die tot voor kort verpleeghuisartsen werden genoemd. Op dit moment zijn er 180 verpleeghuisartsen te weinig. De opleiding tot medisch specialist ouderengeneeskunde is weinig populair; in plaats van de benodigde 327 studenten tellen de opleidingen er dit jaar 220.

‘Juist specialisten ouderengeneeskunde betekenen veel voor bewoners van verpleeghuizen’, stelt Hoek. ‘Zij weten veel meer van ziektes en aandoeningen bij ouderen dan huis- en basisartsen.’

Bron: AD

Filosoof en ethicus professor Frits de Lange’s bijzonder mooie slotzin in zijn reactie op recensies op zijn boek Waardigheid – Voor wie oud wil worden. Een belangrijk en inspirerend boek voor iedereen die geïnteresseerd is in waardig oud worden, voor zichzelf en voor en met anderen. Algemene menswaardigheid, sociale waardigheid, persoonlijke waardigheid en esthetische waardigheid zijn de vier waardigheidsdimensies die Frits de Lange helder beschrijft. Ook de waardigheid van mensen met dementie weet hij prachtig te duiden. 

 ISBN 9789088501098; uitgever SWP te Amsterdam.

 Zorgprofessionals hebben volgens Olde Rikkert onvoldoende oog voor meervoudige problemen van kwetsbare ouderen. Bij de diagnose richten ze zich te veel op één probleem. “Zorgprofessionals handelen nu volgens de richtlijnen van een specifiek fysiek probleem – bijvoorbeeld hartfalen – terwijl er vaak veel meer met de oudere aan de hand is. Variërend van angst, en vergeetachtigheid tot diabetes of mobiliteitstoornissen. Een ingreep kan dan heel verkeerd uitpakken. We werken nu aan heldere kwaliteitscriteria die helpen bij het maken van de juiste afweging. Zo bespaar je ouderen veel onnodige ellende en maak je geen overbodige kosten.”

Minder opnames en minder medicijnen

Jaarlijks kunnen er tientallen miljoenen euro’s worden bespaard, stelt Olde Rikkert op basis van de resultaten van een experiment in de regio Nijmegen met vierduizend kwetsbare ouderen. Daarop kan anderhalf tot twee miljoen worden bespaard. Voor heel Nederland is dat een veelvoud, aangezien er 700.000 kwetsbare ouderen zijn. De besparing bestaat uit minder verpleeghuis- en ziekenhuisopnames, minder medicatiegebruik en minder ouderen met delier.

Kwaliteitsnormen

Het Nijmeegse experiment, dat onderdeel is van het Nationaal Programma Ouderenzorg, moet leiden tot kwaliteitsnormen om kwetsbare ouderen betere zorg te kunnen bieden. Met deze criteria moeten welzijnwerkers, huisartsen en medisch specialisten de meervoudige problemen eerder herkennen zodat ze betere afwegingen kunnen maken. Olde Rikkert vertelt over een kwetsbare oudere die na haar operatie voor kanker totaal onhandelbaar was. Ze rukte haar infuus er steeds uit en gedroeg zich agressief. “De mevrouw had psychiatrische en psychologische problemen en een operatie was te veel voor haar. Als haar problemen vooraf goed waren bekeken en waren afgezet tegen het moeizame herstel- en revalidatieproces, dan was nooit voor een operatie gekozen. Die keuze vraagt wel om lef. De zorgprofessional moet niet handelen volgens de richtlijn voor kanker maar besluiten wat het beste is voor de kwetsbare oudere. Met extra hulp thuis was deze mevrouw beter afgeweest.”  

 Uit: Zorgvisie

 Wanneer kinderen zelf -een deel van- de hulp aan ouders geven is een goede planning belangrijk. De volgende tips uit ‘Mijn Ouders Ouder’ kunnen daarbij van pas komen.

 Praktische tips bij de organisatie van hulp voor ouders in de thuissituatie:

 -         betrek uw ouder zoveel als mogelijk bij de beslissing rondom de hulp

 -         schat in of u de te verlenen hulp fysiek en/of emotioneel aankunt

 -         schat in of u de periode van de te verlenen hulp aankunt

 -         probeer zoveel mogelijk de taken te verdelen met

1. familie
2. vrienden, kennissen, buren
3. vrijwilligers

 -         benoem 1 coördinator die taken, tijden en personen op elkaar afstemt

 -         regel in de familie 1 aanspreekpunt voor alle medische zaken, 1 aanspreekpunt voor alle administratieve/financiële zaken en  1 aanspreekpunt voor alle huishoudelijke zaken en sociale activiteiten

 -         maak een rooster met de taken, tijden en personen, die iedereen vervolgens in zijn bezit heeft

 -         maak duidelijke afspraken met uw ouder(s) wat u wanneer doet

 -         wanneer de relatie tussen uw ouder en u niet (meer) optimaal is, handel dan uit respect of uit verantwoordelijkheid

 -         houd rekening met het feit dat uw ouder door een ziekte van karakter kan veranderen

 -         maak goede en duidelijk afspraken met naaste familie ter voorkoming van onenigheid

 -         wanneer er toch onenigheid ontstaat of al bestaat, handel dan naar eigen goeddunken met respect voor uw ouder; laat u zich niet door negatieve invloeden van de wijs brengen

 -         laat u zich door deskundigen adviseren bij taken die voor u nieuw en ingewikkeld zijn; er worden diverse cursussen, op het gebied van verzorging van ouderen, gegeven door onder andere de Thuiszorg en patiëntenorganisaties

 -         houd in een ‘zorgdossier’ de gebeurtenissen en afspraken bij; onder andere een medicijnenlijst

 -         houd in de gaten wanneer de hulpvraag gaat toenemen en anticipeer op de te verwachten nieuwe hulptaken

 -         maak waar mogelijk gebruik van externe hulp, om het voor u zelf zo lang mogelijk vol te houden

 -         maak gebruik van externe hulp bij taken die u liever zelf niet doet; bijvoorbeeld intieme verzorging

 -         zorg voor eigen ontspanning bij intensieve hulp en zorg

 -         zorg voor goede afspraken met uw eigen gezin bij intensieve hulp en zorg

Een gevolg hiervan is, dat 40 % van de terminale patiënten in een ziekenhuis overlijdt, terwijl zij het liefst thuis willen sterven. De huisarts is meestal niet op de hoogte van deze wens. In een terminale situatie, of beter nog eerder, is het raadzaam met de huisarts te spreken over thuis sterven.

Er zijn veel mogelijkheden om thuis te kunnen sterven. Particuliere zorg, thuiszorg, vrijwilligers desgewenst in combinatie met mantelzorgers en eigen familie maakt dit mogelijk. De huisarts is bekend met de zorgaanbieders en kan informatie verstrekken.

 Met het huisartseninformatiesysteem en het netwerk van zorgprofessionals worden ouderen met een complexe zorgvraag opgespoord. Een praktijkondersteuner van de huisarts brengt vervolgens in kaart welke gezondheidsproblemen er zijn, en de eventuele risico’s, waarna samen met de oudere een zorgplan wordt opgesteld. 

 Nieuw aan dit zorgmodel is dat ouderen actiever worden getraceerd en benaderd, en dat zij blijvend gevolgd worden. Plus, dat ouderen en hun mantelzorgers zelf kunnen aangeven en meebeslissen hoeveel zorg zij willen ontvangen. Als het Geriatrisch zorgmodel slaagt is dit een nieuwe stap richting cliënt gerichte zorg.

De openheid die door de euthanasiewet, officielle de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, is ontstaan heeft een einde gemaakt aan stiekeme praktijken. Ziekenhuizen en verpleeghuizen hebben het in hun beleid kunnen opnemen. Huisartsen kunnen er openlijk over spreken met hun patiënten.

De praktijk in de particuliere zorg en verpleging leert dat de meeste euthanasie wensen uiteindelijk niet worden uitgevoerd. Vroegtijdig overlijden, angst en toedienen van pijnstillende medicaties maken het toepassen van euthanasie veelvuldig overbodig.