Hallucinaties en wanen

Hallucinaties en wanen komen voor bij een psychotische stoornis, wanneer iemand het contact met de werkelijkheid heeft verloren. De bekendste stoornis is schizofrenie, een ernstige psychiatrische aandoening. Psychoses kunnen ook ontstaan door alcohol- en drugsgebruik, andere psychiatrische stoornissen en bij dementerende mensen. Door sommige medicijnen of door plotselinge achteruitgang van de ogen kunnen mensen ook in de war raken of gaan hallucineren.

Bij hallucinaties zijn belevingen en waarnemingen voor de betrokkene ‘levensecht’, terwijl de omgeving deze niet heeft. Zij horen stemmen, zien zaken, of voelen, proeven en ruiken deze, terwijl ze niet met de werkelijkheid overeenkomen. De inhoud van een hallucinatie hangt vaak nauw samen met de soort waan die iemand heeft. Een waan is een stoornis in de inhoud van het denken: iemand is overtuigd van de juistheid van de eigen gedachte(n), ook als deze niet overeenkomen met de werkelijkheid.

Een waan is door de omgeving heel moeilijk te corrigeren. Wanen kunnen zonder hallucinaties optreden (en vice versa): denk aan de ouder die vanwege gezondheidsredenen naar een verzorgingshuis gaat en de rotsvaste overtuiging – de waan – heeft, dat de kinderen op alle spulletjes uitzijn en met elkaar samenspannen.

Vormen van hallucinaties:

Er zijn vijf soorten hallucinaties te onderscheiden:

  • Auditieve of geluidshallucinaties;
  • Visuele of gezichtshallucinaties;
  • Tactiele of gevoelshallucinaties; denk aan het delirium tremens, waarbij men het gevoel heeft dat ongedierte over de huid kruipt;
  • Smaakhallucinaties;
  • Reukhallucinaties.

Vormen van wanen:

De meeste wanen hangen nauw samen met achterdocht:

  • De achtervolgingswaan: ‘Mensen bespieden en achtervolgen mij, al dan niet met behulp van apparatuur’;
  • De benadelingswaan: ‘De kinderen zijn op mijn spullen uit’;
  • De jaloersheidswaan: ‘Mijn man is mij ontrouw met iedere vrouw’;
  • De betrekkingswaan: ‘Alle narigheid in de krant heb ik veroorzaakt’.

Andere veelvoorkomende wanen zijn:

  • de grootheidswaan: ‘Ik ga de wereld redden’;
  • de hypochondrische waan: ‘De artsen kunnen niets ontdekken, maar ik weet zeker dat ik ernstig ziek ben’;
  • de nihilistische waan: ‘Ik ben niets waard’;
  • de schuld- en zondewaan.

Gevolgen:

Wanneer iemand waangedachten heeft, is het besef van realiteit gestoord. Het is belangrijk dat de omgeving zich dit realiseert. Het leven in die ‘andere wereld’ maakt contact vaak erg moeizaam. De patiënt voelt zich onbegrepen, angstig en eenzaam en laat zich moeilijk helpen.

Omgaan met hallucinaties en wanen:

  • Neem uw ouder serieus in zijn beleving van de werkelijkheid;
  • U kunt wel aangeven dat u de werkelijkheid anders beleeft;
  • Geef uw ouder de ruimte om te vertellen over zijn belevingen en gedachten: dit schept vertrouwen;
  • Voel geen angst door te vragen over belevingen en/of gedachten: ‘Kent u de stemmen? Wat zeggen de stemmen?’; dit doorvragen schept ook vertrouwen;
  • Door vertrouwen te winnen kunt u uw ouder motiveren professionele hulp te zoeken;
  • Zoek professionele hulp: met antipsychotische medicatie is de ergste angst en verwardheid weg te nemen;
  • Leid uw ouder af van zijn belevingen en gedachten door samen dingen te doen: luister naar muziek, praat of doe kleine karweitjes;
  • Biedt een prikkelarme omgeving en blijf zo rustig mogelijk;
  • Soms ontstaan door hallucinaties of wanen situaties, waarin uw ouder gevaarlijk is voor zichzelf of anderen. Schakel dan direct de huisarts in.

Externe hulp:

particuliere zorg is een goede mogelijkheid uw ouder te begeleiden in de thuissituatie.

Terug naar boven