Erfrecht

Erfrecht Na het overlijden van ouders krijgen kinderen te maken met het erfrecht. Als geen testament is opgesteld, geldt het wettelijk erfrecht.

Hieronder staan de belangrijkste feiten op een rijtje. Voor uitgebreide informatie kunt u terecht bij de notaris.

Sinds 2003

Op 1 januari 2003 is het erfrecht ingrijpend veranderd. De belangrijkste wijzigingen:

  • de langstlevende echtgenoot blijft beter verzorgd achter
  • een onterfde echtgenoot heeft bepaalde rechten als dat nodig is voor zijn verzorging
  • kinderen hebben minder rechten
  • de positie van executeur kan worden versterkt
  • er is meer te regelen bij bedrijfsopvolging

Erfgenamen

De opeenvolgende erfgenamen volgens de wet zijn:

  • echtgenoot, kinderen en (achter)kleinkinderen
  • ouders en de broers en zusters en hun afstammelingen
  • grootouders met hun (klein)kinderen, ooms, tantes, neven en nichten
  • overgrootouders en hun afstammelingen tot in de zesde graad
  • zonder bloedverwanten vervalt de nalatenschap aan de Staat

Niet-bloedverwanten, als zwagers, schoonzusters, aangetrouwde kinderen en stiefkinderen zijn volgens de wet geen erfgenamen. Ook een gescheiden man of vrouw is geen erfgenaam.

Geregistreerd partnerschap geeft dezelfde rechten als een huwelijk.

Wettelijke verdeling

De hoofdzaken bij een wettelijke verdeling zijn:

  • de achtergebleven ouder krijgt de gehele erfenis
  • het erfdeel dat ieder kind toekomt, krijgen zij niet in handen
  • het kindsdeel wordt wel omgerekend in een geldbedrag
  • dit bedrag wordt een vordering op de achtergebleven ouder
  • deze vordering kan pas worden opgeëist bij het overlijden van de achtergebleven ouder

De achtergebleven ouder kan hierdoor vrij beschikken over het totale vermogen, waardoor financiële problemen worden voorkomen.

Wilsrecht

Na het overlijden van een hertrouwde ouder komen de familiebezittingen bij de stieffamilie terecht. Kinderen kunnen dit voorkomen door een beroep te doen op het wilsrecht. Standaard gaat het als volgt:

  • een ouder hertrouwt
  • bij het overlijden van de ouder erft de nieuwe echtgenoot wettelijk alle bezittingen
  • na diens overlijden worden alle bezittingen door de stieffamilie geërfd

Maar als de kinderen een beroep hebben gedaan op wilsrecht:

  • hebben zij een vordering op de stiefouder, ter grootte van hun kindsdeel
  • behoudt de stiefouder vruchtgebruik over de goederen tijdens zijn leven
  • is het kindsdeel opeisbaar bij het overlijden van de stiefouder of als de stiefouder hertrouwt

 Testament

Iedereen kan afwijken van de wettelijke regels door een testament te maken. Dit is rechtsgeldig wanneer opgemaakt en ondertekend bij een notaris. Een testament wordt meestal gemaakt:

  • om iemand te bevoordelen
  • om de verkrijger mogelijk belastingvoordeel te bieden
  • om iemand uit te sluiten in de nalatenschap
  • om de vermogensstroom te reguleren (Estate planning, zie hieronder)

Onterving kind

Kinderen kunnen in een testament worden onterfd. De wet heeft echter geregeld, dat het kind dan een ‘legitieme portie’ (=een geldbedrag) kan opeisen. Dit komt op het volgende neer:

  • een ouder heeft een kind onterfd en komt te overlijden
  • binnen 5 jaar na het overlijden eist het kind zijn ‘legitieme portie’ op
  • dit is de helft van de waarde van wat het kind zonder onterving zou ontvangen
  • het bedrag kan hij pas opeisen na overlijden van de achtergebleven ouder

Onterving echtgenoot

Echtgenoten kunnen ook worden onterfd. Deze heeft dan geen recht op een legitieme portie, maar wel op een goede verzorging. De echtgenoot kan wel aanspraak maken op het vruchtgebruik van de woning, de inboedel en/of het aandelenkapitaal.

Vruchtgebruiktestament

Bij een vruchtgebruiktestament krijgt de achtergebleven echtgenoot het recht alle goederen en – de rente op – kapitaal te gebruiken, volgens de voorwaarden en bepalingen in het testament. Iemand die voor de tweede keer trouwt, kan zo zijn tweede echtgenoot verzorgd achterlaten, terwijl de kinderen uit het eerste huwelijk volledig erven.

Uitsluitingsclausule

Bij een schenking in een testament kan iemand vastleggen dat de verkrijging alleen eigendom is van het eigen kind en dat het bedrag bij een echtscheiding buiten de boedelscheiding valt.

Legaat

Een legaat is een bevoordeling bij een testament, waarbij een bedrag of goed wordt vermaakt aan een goed doel of een speciale persoon. De erfgenamen moeten het legaat aan de gerechtigde geven. Voor het vermaken van sieraden, kleding of goederen uit de inboedel (kunstvoorwerpen uitgezonderd) kan worden volstaan met een eigenhandig geschreven verklaring. Dit heet een codicil.

Testamentenregister

In het Testamentenregister in Den Haag staat elk testament genoteerd. De inhoud ervan is bekend bij de notaris. Na iemands overlijden moet worden geïnformeerd naar iemands testament.

Afwikkeling van een nalatenschap

Het afwikkelen van een nalatenschap wordt meestal door (iemand in) de familie geregeld. Ook kan iemand bij leven in het testament een executeur benoemen, die zorgt voor de afwikkeling. Als geen executeur is benoemd, kunnen de erfgenamen een familielid of de notaris volmacht geven de nalatenschap te regelen.

Executeur

De executeur kan iemand van de familie of een buitenstaander zijn. Een aantal taken van de executeur zijn:

  • begrafenis of crematie regelen
  • alle financiële verplichtingen voldoen, de lopende zaken en die voortvloeiend uit de nalatenschap en het testament
  • een overzicht maken van de nalatenschap (boedelbeschrijving) en verantwoording afleggen aan de erfgenamen
  • successierechten regelen zorgdragen voor de boedelbeschrijving voor de erfgenamen

Verklaring van erfrecht

Als er volgens de notaris een testament is, wordt dit door hem vermeld in een verklaring van erfrecht. Vervolgens stelt hij vast wie de erfgenamen zijn. Als er geen testament is, zal erfgenamenonderzoek noodzakelijk zijn.

Erfenis accepteren of weigeren

Wanneer de erfgenamen weten dat een nalatenschap positief is, kunnen zij de nalatenschap aanvaarden. Wanneer bij de erfgenamen bekend is dat de erfenis negatief is (meer schulden dan bezittingen), hebben zij het recht deze te verwerpen. Als onbekend is of er schulden worden geërfd, kunnen de erfgenamen de boedel onder voorbehoud aanvaarden. Bij een negatieve boedel zijn de erfgenamen dan niet aansprakelijk voor de schulden.

Successierecht

Over de erfenis is meestal belasting verschuldigd. Dit heet successierecht. De hoogte van de belasting hangt af van de mate van bloedverwantschap. Het tarief wordt per schijf vastgesteld; hoe hoger de erfenis, hoe meer belasting over de top moet worden betaald. De tarieven zijn:

  • echtgenoten, geregistreerde partners en kinderen: minimaal 5 procent en maximaal 27 procent
  • ouders, broers en zussen: minimaal 26 procent en maximaal 53 procent
  • overige erfgenamen: minimaal 41 procent en maximaal 68 procent

Het successierecht wordt berekend over de bezittingen, minus schulden en begrafenis of crematiekosten. De aangifte voor het successierecht dient uiterlijk acht maanden na overlijden te zijn ingediend.

Bank- en girorekening

Na overlijden worden iemands bank- en/of girorekeningen geblokkeerd. Ook de bankmachtiging van een gevolmachtigde vervalt direct na het overlijden. Nadat de notaris een verklaring van erfrecht heeft opgesteld en de erfgenamen bekend zijn, worden de rekeningen na overlegging van de verklaring van erfrecht vrijgegeven aan de erfgenamen. In de praktijk geven de erfgenamen volmacht aan één erfgenaam om namens hen te handelen. Wanneer in het testament een executeur is benoemd, zal aan hem een verklaring van executele worden afgegeven. De begrafenisondernemer kan in overleg met de bank soms wel vanaf de geblokkeerde rekening worden betaald.

Estate planning

Met estate (=nalatenschap) planning wordt bespaard op successierechten door het vermogen op een fiscaal voordelige manier aan de erfgenamen te laten toekomen. Bijvoorbeeld door te schenken bij leven en de wijziging van de huwelijkse voorwaarden in huwelijksgemeenschap. Uitgebreide informatie en toepasbaarheid staat in de brochure ‘Estate planning’ bij de notaris. Hij geeft ook persoonlijk advies.

Meer informatie:

Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie

Postbus 16020

2500 BA Den Haag

Notaristelefoon: 0900 – 346 93 93

www.notaris.nl

Terug naar boven