De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) en de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) boden begin deze week staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten het eindrapport van het project aan.

Het rapport geeft de ervaringen weer uit elf proeftuinen van het samenwerkingsproject van V&VN en de NPCF. De aanpak in de proeftuinen geeft antwoord op de vraag hoe de wijkverpleegkundige en haar team ruimte kunnen krijgen voor de zorg aan kwetsbare ouderen. De wijkverpleegkundige is daarin schakel tussen huisarts, thuiszorg en welzijn. Uitgangspunt is een model waarbij wijkverpleging als basisvoorziening wordt ingezet.

Beschikbaar en toegankelijk
In het afgelopen jaar kregen wijkverpleegkundigen in de proeftuinen de ruimte om de indicatie naast zich neer te leggen. Op basis van hun professionele blik konden zij in overleg met de kwetsbare oudere zélf de zorgvraag in volle breedte (zorg, wonen en welzijn) vaststellen. De deelnemende ouderen ervaren meer afstemming en versterking van zelfredzaamheid. Ze voelen zich veilig, omdat ze terug kunnen vallen op de wijkverpleegkundige. De wijkverpleegkundigen vinden hun werk uitdagender omdat ze meer ruimte ervaren om hun professie te kunnen uitvoeren. Ondanks het feit dat de wijkverpleegkundigen zelf de zorg bepaalden, bleven ze binnen de financiële kaders. De beschikbaarheid en de toegankelijkheid van wijkverpleging nam toe.

Een opvallend resultaat van deze werkwijze is de verschuiving van intramurale zorg naar zorg thuis. Voor veel ouderen is het thuis kunnen blijven wonen een belangrijk doel van de zorg, zo constateren de onderzoekers. Dit levert onder meer financiële voordelen op.

Medewerking zorgverzekeraars
Menzis, Uvit en Zorg en Zekerheid hebben meegewerkt om de proeftuinen mogelijk te maken door binnen het project toestemming te geven aan de wijkverpleegkundigen om de indicatie naast zich neer te leggen. Namens Zorgverzekeraars Nederland was Mirjam Maasdam, beleidsadviseur Zorg, bij het project betrokken. “Een belangrijke ontwikkeling naar de toekomst toe is het vormgeven van basiszorg in de buurt. Deze proeftuinen maken duidelijk dat op een soms verbluffend eenvoudige wijze al veel bereikt kan worden voor de thuiswonende kwetsbare oudere.”

Bron: Zorgportaal

Healthy ageing draait niet alleen om het voorkomen van ziekte, maar ook om het eerder opsporen en behandelen van ziekten en door de impact van ziekten te verkleinen.

Investering
Investeren in healthy ageing draagt bij aan extra arbeidsparticipatie. Dit kan volgens de berekeningen oplopen tot ruim 150.000 personen in 2050. Daarnaast zouden de zorguitgaven in 2050 niet stijgen tot 24 procent van het bruto binnenlands product (BBP), zoals becijferd in de meer conservatieve berekeningen van het Centraal Plan Bureau (CPB), maar wel eens beperkt kunnen blijven tot 18 procent.

Uitdaging
“De maatschappelijke baten van investeringen in healthy ageing zijn enorm en rechtvaardigen ambitieuze investeringen”, stelt UMCG-bestuurslid Frans Jaspers. “Het huidige topsectorenbeleid is onvoldoende afgestemd op de agenda van de Europese Commissie, waarin healthy ageing, naast energie en klimaat, een van de prioriteiten is. Daarom streven wij naar een nationaal programma waarin alle healthy ageing-inspanningen van universiteiten, universitaire medische centra en het bedrijfsleven samenkomen en dat aansluit bij het beleid van de EU. Het onderzoek van Marc Pomp ondersteunt het belang van investeren in healthy aging en we hopen dat het anderen inspireert met ons samen te werken aan de grootste uitdaging van de 21e eeuw: gezond en actief ouder worden.”

Onderzoek
Pomp heeft voor verschillende vormen van preventie de maatschappelijke baten van de toepassing van kennis over healthy ageing vergeleken met een basisscenario waarin niet is geïnvesteerd in de ontwikkeling van deze kennis. Hierbij maakt hij gebruik van een model dat voor de Nederlandse bevolking boven de vijftig jaar uit verschillende gezaghebbende bronnen gegevens combineert over demografie, kwaliteit van leven, arbeidsparticipatie, zorguitgaven en trends in de macro-economie en de kosten van de gezondheidszorg. Het model is zo opgezet dat het rekening houdt met eventuele extra zorgkosten in gewonnen levensjaren. Het is voor het eerst dat er zo breed onderzoek is gedaan naar de maatschappelijke baten van investeringen in preventie en waarbij baten, zoals extra arbeidsparticipatie, minder verzuim en economische groei, in beschouwing zijn genomen.

Bron: Zorgvisie

Ouderdom en ouder worden hebben nog steeds een negatief imago. Was vroeger iemand boven de 65 oud, nu worden 50-plussers al tot de senioren gerekend. Op de arbeidsmarkt kom je boven de vijftig maar moeilijk aan de slag, terwijl op de werkvloer 40-plussers al gediscrimineerd worden vanwege hun leeftijd.
Beate van der Heijden, hoogleraar Bedrijfskunde RUN, concludeert uit haar onderzoek ‘dat in sterke mate sprake is van negatieve beeldvorming van oudere werknemers. Ondanks dat ze goed functioneren, worden ze door hun leidinggevenden als minder flexibel en minder ambitieus beoordeeld, vaak al vanaf veertig jaar. Met deze onterechte aanname worden doorgroeimogelijkheden geblokkeerd, terwijl zij nog tot 25 jaar voor de boeg hebben. Dat idee zit tussen de oren van veel chefs, vooral als zij zelf jonger zijn dan de 40-plussers’.

Uit onderzoek naar vitaliteit onder 50-plussers door marktonderzoekbureau Winkle komt naar voren dat ouderen zich niet minder vitaal voelen dan jongeren, soms zelfs vitaler. Maar zij voelen zich niet als zodanig erkend. Van de ondervraagden vindt slechts twaalf procent dat zij daarover positief worden bejegend. De helft begrijpt niet waarom zij opeens senior wordt genoemd, want zo voelen zij zich niet. Veel ouderen voelen zich beoordeeld op hun leeftijd en niet op hun mate van gezondheid, vitaliteit en persoonlijkheid. Dertig procent vindt ook nog eens dat in de media negatieve beeldvorming over hun vitaliteit wordt gecreëerd.

We moeten af van het denken en plaatsen in ‘leeftijd’. Waar de een op haar 15e de wereld rondzeilt of op zijn 16e een webwinkel runt, traint Foppe de Haan (1943) nog volop en is Cor Boonstra (1938) een energiek ondernemer. Competenties, die moeten het uitgangspunt zijn. En ouderen hebben competenties. Zij kunnen beter omgaan met emoties en een bemiddelende rol spelen waar die uit de hand lopen. Zij zijn beter in staat tot het oplossen van intermenselijke conflicten en problemen dan jongeren. En zij hebben meer aandacht voor de zachte waarden: aandacht en zorg. Deze immateriële bijdragen kunnen het sociale leven versterken en de verdraagzaamheid en veiligheid in de samenleving bevorderen. Hun wijsheid, kennis en ervaring verdienen een plek in onze maatschappij. Zonder hun inzet staat de maatschappij stil. Nu maar nog meer straks, als het percentage 60-plussers is verdubbeld. Daarom moeten we ze niet afschrijven, maar waarderen. Als we dat als samenleving willen zien, wordt vergrijzing ook verzilvering.

Meer over dit onderwerp in ‘Het Nieuwe Oud’
www.hetnieuweoud.nl

Actief zijn
Op een prettige manier ouder worden begint met een goede gezondheid. Die bouw je al op tijdens je leven en wordt gestimuleerd door lichamelijk, geestelijk en sociaal actief te blijven. Gezonde voeding en voldoende beweging dragen daaraan bij. De Nederlandse Norm Gezond Bewegen is voor volwassenen een half uur matig tot intensief bewegen per dag. Dat kan onder andere door fietsen, tuinieren, sporten of nordic walking. Het heeft een positieve invloed op alle lichaamsfuncties, zowel de geestelijke als lichamelijke. De kans op ziekten, zoals hart- en vaatziekten en dementie, vermindert. Bij voldoende beweging neemt de kans op kanker bij ouderen af met 50 procent. Sporten geeft lichamelijke en geestelijke gezondheidswinst. En het is beter een goede conditie te hebben met een randje vet, dan mager en moe te zijn.

Geestelijk actief zijn is ook goed tegen de vermindering van kennis-functies. Mits gestimuleerd door geestelijke activiteiten, ontwikkelen de hersenen zich tot op hoge leeftijd. Dat kan op vele manieren. Alleen – door lezen, puzzelen en studeren – of in groepsverband – door bijvoorbeeld een cursus te volgen of deelname aan een lees- of kaartclub. Door de hersenen te stimuleren met nieuwe informatie en nieuwe ervaringen, groeien ze. Net als spieren lichamelijke oefening willen, hebben hersenen geestelijke oefening nodig.

Het sociaal-productief actief zijn draagt ook bij aan gezondheid en welzijn. Ouder worden betekent stukje bij beetje verlies van sociale contacten. Sociaal actief zijn compenseert dit en daarbij geeft het waardering iets voor de samenleving en een ander te kunnen betekenen. Maar daarvoor moet iemand dus wel iets ondernemen. Bijkomend voordeel is dat een sociaal netwerk vrienden en kennissen oplevert die op hogere leeftijd meer dan ooit waardevol zijn in wederzijdse zorg en aandacht.

Tekst uit: Het Nieuwe Oud – wat ouder worden boeiend maakt.
Auteurs: Dick Kits en Hedda Schut.
www.hetnieuweoud.nl

Uit een interview met professor Dorly Deeg (VU Amsterdam), gepubliceerd in Het Nieuwe Oud.

Het boek Het Nieuwe Oud -wat ouder worden boeiend maakt- verschijnt 15 september 2011 bij Kroese Kits Uitgeverij.

Kabinet Rutte is op 1 juni 2011 akkoord gegaan met het voorstel van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (VWS) om in te grijpen in de al maar stijgende kosten van het PGB. Met deze maatregel gaat men terug naar af en wordt het PGB alleen nog ingezet voor mensen die langdurig intensief hulpbehoevend zijn. Een groep van ruim 13.000 mensen houden wel recht op een PGB, dat ook nog eens wordt verruimd met 5 procent. Dat zijn onder meer mensen in de kleinschalig opgezette Thomashuizen en mensen met ernstige Alzheimer. Mensen die geen PGB meer krijgen, vallen terug op zorg in natura (o.a. de reguliere thuiszorg).

Zonder ingrijpen zouden de uitgaven van nu 2,2 miljard euro stijgen naar 3 miljard euro. Volgens premier Rutte is dat niet vol te houden en wordt het PGB beperkt voor wie het echt nodig heeft. Een goed besluit van de regering. Met het stoppen van veel onbedoelde PGB uitkeringen, kan deze vorm van AWBZ vergoeding in stand gehouden worden.

Filosoof en ethicus professor Frits de Lange’s bijzonder mooie slotzin in zijn reactie op recensies op zijn boek Waardigheid – Voor wie oud wil worden. Een belangrijk en inspirerend boek voor iedereen die geïnteresseerd is in waardig oud worden, voor zichzelf en voor en met anderen. Algemene menswaardigheid, sociale waardigheid, persoonlijke waardigheid en esthetische waardigheid zijn de vier waardigheidsdimensies die Frits de Lange helder beschrijft. Ook de waardigheid van mensen met dementie weet hij prachtig te duiden. 

 ISBN 9789088501098; uitgever SWP te Amsterdam.

Zorgverzekeraars hebben van de overheid de opdracht gekregen om zowel de kwaliteit als de betaalbaarheid van de zorg te bewaken. Dit innovatieve proces kost geld dat door de zorgverzekeraars met moeite beschikbaar wordt gesteld. Zij blokkeren dit proces door de uitgaven voor de innovatie te beperken. Hierdoor komt de zorgverzekeraar in een spagaat tussen kiezen voor kwaliteit en betaalbaarheid van zorg.

Voor zorgverzekeraars is het voornaamste argument om geen geld aan fysiotherapeuten voor het onderdeel bewegen beschikbaar te stellen, het feit dat bewegen niet nadrukkelijk aan een beroepsgroep is voorbehouden. Wij als fysiotherapeuten zijn van mening dat juist door deze ruime omschrijving binnen de zorgstandaard en het bewust niet kiezen voor exclusiviteit ruimte ontstaat voor innovatie.

Geen geld
Wij willen er graag zorg voor dragen dat de kwaliteit van het onderdeel bewegen gewaarborgd blijft. Hiervoor zijn fysiotherapeuten nodig die de vertaalslag kunnen maken tussen de aandoening en de test en meetresultaten naar een beweegprogramma op maat.

In de praktijk worden wij als fysiotherapeuten geconfronteerd met zorgverzekeraars die voor deze innovatieve weg geen geld beschikbaar willen stellen. Hiermee blokkeren zij de doelstellingen van de overheid die hen de opdracht heeft gegeven om de kwaliteit van de zorg te bewaken.

Overheid moet keuze maken
Het is duidelijk dat de overheid een keuze moet maken tussen heldere omschrijvingen van het onderdeel bewegen in de zorgstandaarden of de invloed van de zorgverzekeraar zal moeten herzien. Om onze ideeën verder uit te werken zijn wij beschikbaar om daar met partners binnen Zorgverzekeraars Nederland en de overheid verder van gedachten over te wisselen. Nu bevinden wij ons in een impasse waar de zorgverleners elkaar wel vinden maar de zorgverzekeraar de verdere ontwikkeling belemmert. Een onwenselijke situatie, omdat dit de implementatie doet stagneren.

Dus resteert de vraag: wie neemt de uitdaging aan om op constructieve wijze dit probleem op te lossen?

FysioGroep Haaglanden – Arjen van Zon en Frits van Trigt

Uit: FD Select

 Zorgprofessionals hebben volgens Olde Rikkert onvoldoende oog voor meervoudige problemen van kwetsbare ouderen. Bij de diagnose richten ze zich te veel op één probleem. “Zorgprofessionals handelen nu volgens de richtlijnen van een specifiek fysiek probleem – bijvoorbeeld hartfalen – terwijl er vaak veel meer met de oudere aan de hand is. Variërend van angst, en vergeetachtigheid tot diabetes of mobiliteitstoornissen. Een ingreep kan dan heel verkeerd uitpakken. We werken nu aan heldere kwaliteitscriteria die helpen bij het maken van de juiste afweging. Zo bespaar je ouderen veel onnodige ellende en maak je geen overbodige kosten.”

Minder opnames en minder medicijnen

Jaarlijks kunnen er tientallen miljoenen euro’s worden bespaard, stelt Olde Rikkert op basis van de resultaten van een experiment in de regio Nijmegen met vierduizend kwetsbare ouderen. Daarop kan anderhalf tot twee miljoen worden bespaard. Voor heel Nederland is dat een veelvoud, aangezien er 700.000 kwetsbare ouderen zijn. De besparing bestaat uit minder verpleeghuis- en ziekenhuisopnames, minder medicatiegebruik en minder ouderen met delier.

Kwaliteitsnormen

Het Nijmeegse experiment, dat onderdeel is van het Nationaal Programma Ouderenzorg, moet leiden tot kwaliteitsnormen om kwetsbare ouderen betere zorg te kunnen bieden. Met deze criteria moeten welzijnwerkers, huisartsen en medisch specialisten de meervoudige problemen eerder herkennen zodat ze betere afwegingen kunnen maken. Olde Rikkert vertelt over een kwetsbare oudere die na haar operatie voor kanker totaal onhandelbaar was. Ze rukte haar infuus er steeds uit en gedroeg zich agressief. “De mevrouw had psychiatrische en psychologische problemen en een operatie was te veel voor haar. Als haar problemen vooraf goed waren bekeken en waren afgezet tegen het moeizame herstel- en revalidatieproces, dan was nooit voor een operatie gekozen. Die keuze vraagt wel om lef. De zorgprofessional moet niet handelen volgens de richtlijn voor kanker maar besluiten wat het beste is voor de kwetsbare oudere. Met extra hulp thuis was deze mevrouw beter afgeweest.”  

 Uit: Zorgvisie

De zorgsector is momenteel als zelfrijzend bakmeel: ze dijt alsmaar verder uit. Nederland geeft per jaar 9,2 procent van het bbp uit aan zorg. In Singapore is dit slechts 3,5 procent. “Dat moet in Nederland ook lukken,” aldus trendwatcher Adjiedj Bakas, “anders gaat de wal het schip keren, en da’s niet fijns.” Kredietbeoordelaar Standard&Poors berekende namelijk dat in 2060 maar liefst 60 procent van de landen in de wereld (inclusief ons eigen Nederland) failliet is als gevolg van overmatige kostenstijging voor vergrijzing en zorg… tenzij we nu radicaal gaan hervormen.

De burger zal in de eenentwintigste eeuw meer verantwoordelijkheid moeten nemen en op financieel gebied de consequenties gaan voelen van ongezond gedrag. Te veel aangekomen terwijl de weegschaal al kreunde onder uw gewicht? Dan gaat de ziektekostenpremie, hups, omhoog! Door allerlei nieuwe behandelmethoden zijn de genezingsmogelijkheden tegenwoordig omvangrijker dan ooit. Alleen is het prijskaartje dusdanig dat variatie in het beschikbaar stellen van zorgmogelijkheden onontkoombaar is. Iedereen gelijk behandelen en alle medische mogelijkheden ter beschikking stellen die er op de markt zijn, kan niet meer.

Wij kennen in ons land ook een alsmaar uitdijende AWBZ. Dit in tegenstelling tot Duitsland, waar kinderen in veel grotere mate verantwoordelijk zijn voor hun bejaarde ouders. Je kan daar een plek in een verzorgingstehuis regelen voor € 70.000 per jaar of pa en ma gewoon in huis nemen. Hierdoor kent Duitsland minder grootschalige verpleeg- en verzorgingstehuizen. Onze oosterburen wijzen ons hier de weg. Bakas voorspelt dan ook de komst van radicaal andere financieringsarrangementen en samenwerkingsverbanden tussen zorgverzekeraars, pensioenfondsen en woningbouwcorporaties.

Er komt straks een strijd tussen generaties. Vorige generaties hebben vele voorzieningen prima geregeld… voor zichzelf, wel te verstaan. Voor jongeren breekt een veel soberder tijd aan. Dit kan heel wel een NINJA-generatie worden: No Income, No Job, no Assets (geen inkomsten, geen baan, geen bezittingen). Jongeren realiseren zich geleidelijk ook wel dat het voor het eerst in lange tijd is dat een nieuwe generatie het niet automatisch beter krijgt dan de vorige – integendeel: we krijgen meer sociale daling.  Daarmee breken heftige tijden aan. Niet iedereen wil naar een nieuw zorgparadigma toe, maar het kan volgens Bakas niet anders. De financiering in de zorg moet radicaal veranderen. De branche, met zorgverzekeraars voorop, moet zichzelf daarom hervormen en herbronnen. In vrijwel alle branches gaan we meer werk met minder mensen doen. Alles wordt goedkoper is een trend de komende jaren. Informatie- en communicatietechnologie speelt daarbij een belangrijke rol. Tegelijkertijd gaat technologie in medisch opzicht veel meer mogelijk maken en daarmee medische grenzen verleggen. Hightech en biotech gaat in de nieuwe tijd samen met natuurgeneeswijzen, de menselijke maat gaat samen met robotisering.

 “Ook de terugkeer van ethiek en spiritualiteit zal zo zijn invloed hebben op de zorg,” volgens Bakas. Is je lichaam een tempel die je mag verlaten, ook al hoeft dat om medische redenen niet? De initiatiefgroep “Uit Vrije Wil” vindt dat zeventigplussers die niet ziek zijn en toch uit het leven willen stappen, omdat het naar hun inzicht voltooid is, daarbij professionele hulp moeten krijgen. Nu is hulp bij zelfdoding nog strafbaar. De groep, waarin prominente senioren als Frits Bolkestein en Hedy d’Ancona actief zijn, heeft inmiddels al meer dan 110.000 handtekeningen van medestanders opgehaald. Maar wat deze kwieke senioren willen, is strijdig met de eed van Hippocrates. Nog steeds leggen medische studenten deze eed af op het moment dat zij hun artsbevoegdheid krijgen. De huidige eed van de KNMG lijkt — naar de letter van de tekst genomen — weinig meer op de oerversie van de eed van Hippocrates. De strekking blijft echter hetzelfde: respect van de medicus voor het leven, inclusief de dood, die naar de huidige maatstaven voor een arts eveneens onbetwistbaar deel uitmaakt van het humane bestaan. Bakas: “Sterven als je leven compleet is past bij de nieuwe werkelijkheid, maar het is een kompas dat radicaal anders is dan het kompas van de huidige generatie artsen.”

Het nieuwste trendboek van Adjiedj Bakas  “De Toekomst van Gezondheid” verschijnt op vrijdag13 mei aanstaande.